Sova op Maat

Inleiding
De Sociale Vaardigheidstraining (SoVa) op Maat is ontwikkeld voor jongeren die in een residentiële setting verblijven. De interventie kan echter ook in een ambulante setting worden aangeboden. Om maatwerk te kunnen leveren, bestaat de interventie uit drie hoofdvarianten, namelijk: een Algemene Sociale Vaardigheidstraining, een training specifiek gericht op Conflicthantering en een training gericht op het Vergroten van de Assertiviteit. Daarnaast kunnen er ook optionele modules worden aangeboden, onder andere gericht op het systemisch werken, het leren keuzes maken en het beter leren reguleren van de emoties. SoVa op Maat is in oktober 2006 voorlopig erkend door de Justitiële Erkenningscommissie en in oktober 2008 volledig erkend. Op dit moment is de interventie beoordeeld als effectief volgens eerste aanwijzingen Zie verder de site van het NJI voor meer informatie.

Doel
De interventie heeft primair tot doel het tekort aan sociale vaardigheden te verminderen om zo het probleemgedrag te beïnvloeden en de kans op recidive te verkleinen. Dit door naast het aanleren van sociale vaardigheden ook aandacht te besteden aan dynamische risicofactoren die gerelateerd zijn aan het delictgedrag en/of de sociale vaardigheidstekorten. Het komt er dus op neer dat de interventie ook als doel stelt de cognitieve en sociaalcognitieve vaardigheden te verbeteren. Hierdoor heeft de interventie een brede invloed op veel functioneringsgebieden.

Doelgroep
De interventie richt zich op jongens en meisjes in de leeftijd van 15-21 jaar met probleemgedrag dat voor een deel voortkomt uit onvermogen tot zelfstandig en adequaat hanteren van lastige sociale situaties. Ze kunnen niet voldoen aan nieuwe omgevingseisen en zijn weinig flexibel in hun aanpassingen. De jongeren vertonen antisociaal gedrag en bij een groot deel is zelfs sprake van een antisociale gedragsstoornis of een oppositionele gedragsstoornis. De aandachtsgebieden zullen per jongere verschillend zijn. Het kan hierbij gaan om het te weinig vaardig zijn in het communiceren, onderhandelen, het oplossen van problemen en conflicten, samenwerken, omgaan met kritiek, omgaan met autoriteit, het maken van keuzes. De jongeren vertonen in de basis agressief of subassertief gedrag. Daarnaast is er bij de doelgroep veelal sprake van een zwakke impulscontrole en een groot tekort aan oplossingsvaardigheden. Ook kan demotivatie aan de orde zijn en/of wantrouwen en/of een gebrekkige emotieregulatie. Dit alles heeft een verminderde leerbaarheid tot gevolg. De interventie is dan ook bedoeld voor jongeren die niet voldoende hebben aan de aangeboden basismethodiek op de leefgroep en/of de lessen sociale vaardigheden op school om de vaardigheidstekorten te verminderen. Ze hebben extra ondersteuning nodig.

Aanpak
De interventie maakt gebruik van een cognitieve gedragsmatige aanpak met dramatherapeutische technieken, waarbij continu aandacht is voor het motiveren en het vergroten van het geloof in eigen kunnen om zo de leerbaarheid te vergroten. Sociale vaardigheden worden aangeleerd via o.a. rollenspelen en andere dramatherapeutische technieken, imitatie, modelling en positieve bekrachtiging. Daarnaast wordt er gewerkt aan cognitieve herstructurering door het vervangen van disfunctionele gedachten door functionele. Er is aandacht voor het leren nauwkeurig waarnemen en interpreteren en voor het vergroten van probleemoplossende vaardigheden. Dit door gedragsalternatieven in beeld te brengen aan de hand van verschillende situaties. Verder wordt er gewerkt aan impulscontrole, het verbeteren van de zelfcontrole, de wijze van informatieverwerking, het verbeteren van de opvoedingsvaardigheden van ouders en het verminderen van negatieve interactiecirkels tussen de jongere en ouder(s)/verzorger(s).

Aanbod
De training wordt minstens elke week aangeboden en kan zowel op individuele basis als in groepsverband worden aangeboden of in een combinatie van beide. De wijze, de intensiteit en de inhoud van het aanbod zal afhangen van de gedragsproblemen en/of het recidiverisico en de leerstijl van de jongere. De duur van de individuele training is 1 uur en die van de groepstraining 1,5 uur. Er wordt met een werkboek, modules en huiswerkopdrachten gewerkt. Daarnaast wordt ook de leefgroep en indien wenselijk en haalbaar ouders bij de behandeling betrokken.

SoVa op Maat varieert in de duur van de behandeling. Deze varieert van vijf maanden tot twee jaar. De interventie is daardoor specifiek geschikt voor jongeren in een langdurig traject. Na het doorlopen van de module(s) en een werkboek, worden boostersessies gegeven. Op het moment dat een jongere de inrichting of instelling verlaat, wordt er zorg gedragen voor nazorg. Dit is vrijwillig en gebeurt doorgaans in de vorm van telefonische begeleiding.

Materiaal
De interventie Sociale Vaardigheden op Maat beschikt over drie verschillende werkboeken die afzonderlijk van elkaar gebruikt worden. Naast de drie werkboeken zijn er ook vijf modules ontwikkeld. De eerste module ‘Motiveren en Terugvalpreventie’ is verplicht en wordt altijd individueel aangeboden, de andere modules zijn optioneel en worden dus op indicatie aangeboden. Het gaat om de modules ‘Impulscontrole’, ‘Emotieregulatie’, ‘Keuzes Maken’ en ‘Gezin in Beeld’. De modules worden individueel of in kleine groepjes aangeboden. Bij de werkboeken en de modules horen ook handleidingen voor de trainer.